Xweparastina Îsmail Beşikçi

Hejmara bingehî: 2010/179

Hakimên Birêz

Ez jiber nivîsa xwe ya bi navê “Mafê Netewan yê Tayînkirina Pêşeroja Xwe bi Xwe û Kurd” ku di kovara Çağımızda Hukuk ve Toplum Dergisi’nde[1] (zivistan 2010, 59/6) hatiye weşandin, ez têm dadgehkirin.

Di doznameyê de, beyaneke dozger heye. Dozger dibêje ”… û jiber ku xwedîyê nivîsê Ismail Beşikçi li Ankara dijî, paraztina wî ne hatîye girtin, jiber ku kiryara wî di hundirê ketina pêvajoya dozê ya dema kurt de ye, hatîye famkirin bêyî ku ev kêmasî were temamkirin, di derbarê wî de ev doz hate vekirin” (r.2)

Min dozname di 15 yê Hezîranê de girt. Di rojnameya Milliyetê, ya heman rojê de nûçeyeke wiha hebû. ”Uzanên ku revîyane, ji hefsê xelas bûn. Birayên firar Kemal Uzan û Yavuz Uzan ku bi muxalefeta Ûsûla Qanûna Bacê[2] tên mahkemekirin, ji ber ku dema wê tije bû, doza wan ket. Sê heb mahkûmên ku ji heman dozê dihatin mahkemekirin jî, nêzîkî 4.5 sal cezayên hefsê girtin.

Dema ku bahsa Uzanan dibe, bi bêrêtîyan zirar dayîna dewletê ya bi bi trîlyonan, xwarina pereyên bankan û hwd tê bîra mirov. Lê dewlet, organên dadgehîyê di vê mijarê de ne hişyarin. Dema ku jîyana raman, weke mînak dema ku rexneyek dikeve meselê hişyarbûneke pir mezin heye. Jibo ku raman di bin zordestîyê de were girtin, helwesteke mezin heye. Ev yek, alîyekî girîng yê jîyana Sîyaseta Tirk, ya hiqûqê Tirk e.

Xala 8’an ya qanûna 3713 bi navê Terörle Mücadele Yasası[3] ku di roja 12.4.1991’ê de derketîye, hebû. Vê xalê, gotin û îfadeyên di derbarê Kurdan û pirsgirêka Kurdan de weke sûc dipejirand. Sucê progaxanda. Ev qanûn di 15.7.2003’an de û bi qanûna 4926 hat rakirin. Lê di doznameyê de tê famkirin ku hîna jî ev madde heye.

Ez dixwazim bi kurtayî, li derbasbûna cezayên berê ku ji bo îfade û axaftinên di derbarê pirsgirêka Kurdan de hatine dayîn, binerim.

1. Heta salên 1990’î, maddeyên Zagona Bingehî yên 141-142 dihat pêkanîn. Nivîskar, rojnameger, yên ku bahsa Kurdan û zimanê Kurdî dikirin, bi îddîaya ku hestên netewî qels dikirin bo wan ceza dihat dayîn.

2. Weke ku min li jor bahs kir, xala 8’an ya qanûna 3713 bi navê Terörle Mücadele Yasası, maddeyên 141-142 ji holê hatin rakirin. Xala 8 ya vê qanûnê, yên ku bahsa Kurdan dikirin, bahsa Kurdistanê dikirin, bahsa zimanê Kurdî dikirin weke suc dinirxandin û ew ceza dikirin. Di salên 1990’î de ev madde pir hat pêkanîn.

3. Di xala 8’an de tiştê ku tê bahs kirin di 2003’an de bi qanûna 4928 ji hilê hat rakirin. Lê nuha, li helwestên wiha bi maddeyê 7/2 yê Qanûna Tekoşîna li Dijî Terorê dawe tê vekirin. 

Dozgerên Birêz,

Pirsgirêka Kurdan, pirsgirêkeke gelekî girîng ku jîyana Tirkiyê ya civakî, sîyasî, aborî û ewlekarîyê gelekî ji nêzîk de eleqeder dike. Ev yek di serê pirsgirêkên wiha de tê. Ev rewş di hin daxuyanîyên Serokwezîr de jî dîyar dibe. Di Cotmeha 1991’ê de, Serokwezîrê wê demê Suleyman Demirel got ”em realîteya Kurd nas dikin”. Lê li ser hişyarkirin û rexneyên der û dorên desthilat, li vê gotina xwe xwedî derneket, pêwistîyên vê gotinê pêk neanî.

Di navbêna salên 1990’î de, Tansu Çiller ku wê demê serokwezîr bû, bahsa modela Baskê kir, lê li ser hişyarkirina der û dorên desthilat got ”ez şaş hatim famkirin”. Di pê re Mesut Yılmaz li koltixa serokwezîrîyê rûnişt û got ”rêya Yekîtîya Ewrûpa di Dîyarbekirê re derbas dibe”, wî jî li ser hişyarkirin û rexneyan li gotina xwe xwedî derneket, pêwistîya gotinên xwe pêk neanî.

Îro jî Serokkomar Abdullah Gül dibêje ”Pirsgirêka Kurd, pirsgirêka Tirkîyê ya herî girîng e”. Recep Tayyip Erdoğan jî gotinên wiha dibêje û dibêje ”me  pêşî li polîtîkayên înkarê girt”.

Hin caran di derbarê pirsgirêka Kurd de gotinên Serokwezîran bi vî awayî, lê li ser hişyarkirin û rexneyan gav avêtina bişûnde, xwedî derneketina li gotinên xwe, dîmenek ji jîyana sîyaseta Tirk e.

Îro di çapemenîyê de, di derbarê çareserkirina pirsgirêka Kurd de, pir nîqaş tên kirin. Di rojname, telewîzyon, radyo û malperên înternetê de mirov dikare van nîqaşan bişopîne. Lêbelê axaftina pirsgirêkê bixwe bêtir girîng e. Di vê derê de azadîya ramanê weke pêwistîyeke girîng derdikeve holê. Berfirehkirina îfadeya ramanê, divê alîyekî girîng yê rêvekirina Kurd be. Di vê xalê de di derbarê pirsgirêka Kurd de, divê rexnekirina jîyana sîyaseta Tirk wezîfeyeke girîng be. Di vê mijarê de, divê nîzamên navnetewî, weke mînak Cemîyeta Gelan û di pê re Netewên Yekbûyî were rexnekirin. Nivîsa ku di kovara Çağımızda Toplum ve Hukuk de hatiye weşandin, herweha ketîye doznameyê jî, divê bi vê nerînê were nirxandin.

Tirkîye li Rojhilata Navîn, li Kafkasya û Balkanan dixwaze bibe hêza herêmî.  Li Gazze hewildana têkilîyên bi Hamasê re, li Bosna-Hersek, di îxtîlafa Azerî-Ermenîyan de daxwaza xwedîtîya gotinê, bi vê yekê ve girêdayî ye. Tirkîye bêyî ku di pirsgirêka Kurd de pêşveçûnên demokratîk pêk bîne, ne mumkune vê nêt û fikra xwe pêk bîne. Yên ku pêşîya mala xwe paqij nekin, lê herin pêşîya malên hin din paqij bikin, di qada navnetewî de tenê pê tê kenîn.

Di nivîsa ” Mafê Netewan yê Tayînkirina Pêşeroja Xwe bi Xwe û Kurd” de, di derbarê beşê ku ketîye doznameyê de dixwazim çend gotinan bêjim. Perçekirin û parvekirina Kurd û Kurdistanê, di dîroka Rojhilata Navîn de bûyera herî mezin e. Yê ku divê di vê mijarê de biaxivin zanîngeh in, çapemenî ye, nıviskar in, bi kurtayî jîyana ramana Tirk e. Vekirina dozgerîyê ya di derbarê mijarên wiha de jî, weke pêşîgirgina afirandina zanyarîyê tê nirxandin. Ev jî jîyana ramana Tirk zuha dike, dike çol, mejîyan seqet dike. Ramana azad, rexneya azad, hem şertê zanyarîyê, hem jî yê demokrasîyê, yê herî girîng e.

Silav û Rêz

28 Tîrmeh 2010

İsmail Beşikçi

Werger: Salih Agir Qoserî

salihagirqoseri@hotmail.com