Hejmar

13

. avesta@avestakurd.net

 

Gülten kaya:

"soza ku min dabû Ahmet,

 min pêk Anî!"

 

Gülten Kaya (navîn) li gel  Akin Birdal

 
-Ahmet Kaya her demê di nava gel de bû. Gelo gel çiqasî lê xwedî derket. Wî digot, "yên ku ez muhtacî silaveke wan bûm,silavek jî nedane min."

Ez nikarim li vir gel sûcdar bikim. Ji ber ku gel nikare raste rast pê re bijî. Gel tenê dikare xwedî li berhemên wî derkeve, dikare bi vê nîşan bide ku jê hez dike, nirxê dide wî. Di dema dawî de, ev hate kirin an na?  Li gorî agahiyan ev jî li gora ku dihate xwestin, nehate kirin. Lê dîsa jî ez gel sûcdar nakim. Ev encax di demokrasiyên rasteqîn de çêdibe. Ez bawer nakim demokrasiya ku em dixwazin û bêriyê dikin li Tirkiyeyê hebe. Gava ku mirov li hemwelatiyên li kolanan binêre, rojev wisa bi lez tê guhertin ku mafê wan yê lêpirsînê jî namîne. Ji ber vê rojevê, gel ji pirsigirêkên xwe yên rojane jî bi dûr dikeve. Di kanalên televîzyonan de çi pêşkêşî gel bibe, gel wê wekî rojev ji xwe re digire. Ji ber ku şansekî wanî din nîn e. Yên ku Ahmet di kaseta xwe de behsa wan dike û dibêje, 'Silavek jî nedane min' ne gel e. Rewşenbîr, entelektuel, sazî, heval û dostên wî û hunermend in. Di nava vê de kesên ku mûxalefeta civakî temsîl dikin tev hene. Ez jê wisa fêm dikim.

-Ka hinekî ji me re behsa çîroka vê berhema dawîn û stranên tê de bikin...

Di sala 1998'an de amadekirina vê kasetê dest pê kir, ku ev mêjû di nava periyoda derxistina kasetên Ahmet de bû. Dema ku xebata sazkirina vê kasetê temam dibû, hûn jî pê dizanin şeva xelatdayîna Komeleya Rojnamegerên Magazîner pêk hat. Li wir ji bo spasiyê her kesî axaftina xwe dikir. Ahmet jî bi awayekî normal got, "Min albûmek amade kiriye, di nava vê albûmê de, ji ber ku eslê min kurd e, min cih daye straneke kurdî". Ev jî ji bo rojnamegerên magazînî nûçeyek e. Wê rojê qiyamet rabû. Ahmet Kaya ew yek ne ji bo reklamê, ne jî ji bo propagandayê kir. Riya ku ew li ser bû ev bû; kurd hene, zimanê kurdî heye kes nikare vê yekê înkar bike, divê înkar neke jî. Ev repertûar wê demê hatibû sazkirin. Li wir gotina bi sir, gotina kurdî bû. Çawa gotina kurd ji devê Ahmet derket, heqaret bariyan. Derdoreke ku li çepikan dida jî hebû. Bêtehamûlî û reaksiyon ji bo wê gotinê bû. Li wir kesên ku xwe  hunermend dibînin hebûn, rojnameger hebûn, yanî kesên elît hebûn. Heger elîtên civakekê bi vî awayî li birayên xwe binerin, ma mirovên li kuçeyan wê çawa lê binêrin?

Di nava van stranên kasetê de tiştê ku ez dixwazim balê bikişînim ser, ev e; bi van diyar dibe ku hunermendek çiqasî pêşbîn e. Gava li vê albûmê bê guhdarîkirin, wê bê dîtin ku Ahmet Kaya çiqas pêşbîn e. Gava ev bûyer pêk hatin Ahmet Kaya straneke bi navê "Memleket Hasretî (Hesreta Memleket)" çêkir. Ji ber ku straneke bi kurdî xwend li DGM'yan hate darizandin; straneke îronîk "Hadî Bîze Gîdelîm (Hadê Em Biçim Cem Me)" saz kir. Di hin stranan de rastiya girtîgehan heye. Gava bi awayekî giştî mirov li kasetê dinêre, yek stran jî bi tesadûfî nehatiye hilbijartin. Tenê stranek li vê repertûarê hatiye zêdekirin, ew jî strana yekem ya bi navê "Sîz Yanmayin (Hûn Neşewitin)" e. Ew jî li studyoya televîzyonê, bi lêdana tembûrê hatiye gotin û qeydkirin, me hema bi vî awayî girt û xiste kasetê.

-Weke ku strana Karwan bi taybetî hatiye hilbijartin.

Wî, ji bo ku ji gelê kurd re ku bi tenê hatiye hiştin, bibe moral, ji bo ku nîşan bide ku zimanê kurdî heye biryar da ku straneke Kurdî bixwîne. Wê çaxê em ketin nava lêgerînan. Dostên me yên ku bi çanda kurdî dizanin, li ser daxwaza Ahmet  hin stran ji bo me anîn. Karwan ji nava wan hate hilbijartin. Sedem jî muzîk û gotinên wê li derveyî stranên kurdî yên ku têne zanîn bûn, te digot qey hinekî din jî di warê muzîkalê de bi pêş ketiye. Ya yekem ev bû; ya duyem jî aliyên wê yên henûnî hebûn. Ya sêyem gotinên wê hinekî kêm bûn û wî digot, "Ez li ser vê bixebitim, ezê bikaribim bixwînim" Ya çarem jî gotinên stranê bandor lê kiribûn. Wî gotinên stranê kûr dîtin. Got bila tiştekî nû be. A rast heger şensekî wî hebûya wê straneke din jî li kasetê zêde bikira, yan jî wê ev stran bida sekinandin, yeke din lê bikira. Li Ewropayê wî dixwest straneke din bi navê 'Hewlêr' bixista vê kasetê. Gelekî dixwest wê stranê bixwîne lê mixabin çênebû.

-Ev stran bû sedema vê pêvajoyê. Niha jî klîba vê stranê çêbûye û we ji bo televîzyonan şand. Wê vê stranê biweşînin?

Min pêkanîna vê yekê ji wesiyetê wêdetir wekî wezîfeyekê dît. Ji ber ku wî dixwest ji bo strana xwe ya bi kurdî klîbekê bikişîne û bi vê yekê dixwest di vî warî de rê li pêşiya Tirkiyê veke. Heger mekanîzmaya ku Ahmet Kaya darizandin, hinekî erênî tevbigeriya, wê hem ev pêvajo pêk nehata, hem jî wê pêşiya Tirkiyê vebûya. Wê Tirkiyê bi vê yekê qezenc bikira, ne ku winda bikira. Lê mixabin ev rewş hê jî didome. Helwesta nepejirandina zimanê kurdî û  Ahmet Kaya, hîna jî didome. Ev jî li gorî min rê li pêşiya Tirkiyê digire. Ji ber vê yekê min got hilgirtina vî barî ji wesiyet wêdetir êdî bûye wezîfeyek. Her kesê ku bi hebûna vî zimanî bawer e, divê vê yekê bike. Dibe ku televîzyon klîbê neweşînin, lê ev wezîfeyeke û divê em bikin û ev ziman heye. Belê rast e, wan klîb neweşand lê di nûçeyên xwe de cih dane hin beşên klîbê. A rast ez bawer im ew di nava xwe de dibêjin, 'Ma di vê stranê de çi heye, jixwe jêrnivîs jî hatiye nivîsîn xwezî pêşiya me nehatina girtin û me ew biweşanda' Ahmet jî ev destnîşan kiribû, 'Ez dizanim kesên dilpola ku wê bikaribin vê klîbê biweşînin hene' Ez jî bawer im, kesên ku vê klîbê biweşînin hene, lê di wir de mekanîzmayeke din a ecêb a navendî jî heye. Divê ev mekanîzma ji holê bê rakirin.

Em ji ber vê stranê ketin nava pêvajoyeke wiha û ev bedel jî ji ber vê yekê me da. Ev ji bo min hem wezîfeyeke dîrokî bû, hem jî me got ji ber ku ji ber vê stranê em ketine pêvajoyeke wiha divê em vê klîbê heta bikaribin bigihînin derdoreke fireh. Ev ji bo min armanceke bingehîn bû. Me lêkolîn kirin, ka mirov dikare çawa bike û di dawiyê de me ew klîba bi kurdî jî xiste CD'yê ji bo kesên xwedî kompûter bikaribin lê temaşe bikin. Niha kurdî qedexe be jî wê ew têkeve her malê. Di dawiyê de, niha ew ketiye her malê jî.

-Heger birêz Ahmet Kaya bijiya, wê ev klîb bi awayekî cûda bikişanda. Dibe ku motîfên girêdayî dîrok û çandê li klîbê zêde bikira...

Bêguman, bêguman. Ji ber ku wî derhêneriya klîbên xwe dikir û di vî warî de xwediyê perspektîfeke berfireh bû. Ji ber ku wî bi xwe stran şîrove kiriye, ew dizane çi hîs dike, bêguman wê tiştekî delal derxista holê lê ji destên min ev hat. Şansekî minî din tûne bû, tenê min dîmenên wî yên arşîvê bi kar anîn.

-Her dema ku Ahmet Kaya behsa kurdan kir, gotina kurd anî ser ziman, bi ser wî de kevir bariyan, rastî êrîşan hat. Niha her kes behsa kurdan dike. Em vê yekê çawa şîrove bikin? Gelo dîrok wî mafdar derdixe?

Bê guman, gotinên Ahmet rast derketin. Tu pêvajoyeke dîrokî, tekelên ku wê bi rê ve dibin bi paş ve nazivirîne. Mecbûr e ku wê bi pêş ve bibin. Di demeke nêzîk de emê bibînin ku wê di televîzyonan de stranên bi kurdî jî bên weşandin. Wê bi her zimanî stran bêne weşandin. Divê wiha be. Ev li Tirkiyeyê tê. Tiştê ku pêşiya Tirkiyeyê vedike jî ev e. Mecbûr in vê yekê bikin. Ev ne qenciyek e. Wê heta kengî çanda bi milyonan kesên ku li vî welatî dijîn tune bê hesibandin.

-Em dikarin Ahmet Kaya ji bo mirovên kurd yên ku girîngiyê nadin kurdî wekî mînak jî nîşan bidin.

Bêguman. Ez dikarim vê jî lê zêde bikim. Wî di dema dawîn de, di warê xwe de dest bi lêkolînê jî kiribû; kîjan zarave di warê wêjeyê de zêdetir dewlemend e, peyvên wê zêde ne û hwd. Piştî ku çû Ewropayê dest bi standina dersên kurdî jî kiribû. Me mamosteyek girtibû û gelek bi lez jî bi pêş diket. Carinan hevalên wî yên kurd bi wî re bi tirkî diaxivîn lê wî digot, 'Kurmancî bêje, kurmancî bêje.' Ger niha sax bûya, di van heft mehan de ez bawer im gelekî wê pêş biketa. Xwezî wiha bûya! Ji bo fêrbûna kurdî gelekî dilxwaz bû.

-Cihê mixabinê ye ku gelek projeyên Ahmet Kaya jî nîvco mane...

A rast min hîna dest bi ji hev derxistina wan nekiriye. Ka çi heye, ji wan çi tê derxistin. Ev kasêt ev sê sal in sekinî bû, diviyabû me derxista. Albûm hazir bû, hatibû xwendin, lazim bû di hin merheleyên teknîkî re derbas bibûya. Di rêza yekem de ev bû. Piştî vê wê çi bibe ez nizanim lê tiştê din ku ez bikim û divê di cih de bê kirin; ji bo wî sazkirina abîdeyekê ye. Ji ber ku 16'ê SERMAWEZ salvegera mirina wî ye, divê di wê tarîxê de abîdeyek jê re bê çêkirin. Hedefa min a duyem ev e.  Lê ez dixwazim ji gel re bibêjim ku ev zêdeyî taqeta min e, dibe ku ez tenê nikaribim ji bin vî karî rabim. Ez dixwazim hezkirên wî û gel tevî vê xebatê bikim. Hê zelal nebûye lê dibe ku kampanyayek bê lidarxistin. Ez dixwazim tiştekî sembolîk jî li wir hebe, yanî ji her aliyên welêt kulmek ax, an jî kevirekî biçûk hebe. Dibe ku em hesabekî li ser navê wî vekin û bikin sembol. Wê çawa be hê ez nizanim.

-Berî ku Ahmet Kaya wefat bike li ser fîlmekî jî xebat dikir. Ew proje çi bû?

Projeyeke wî ya cidî li ser fîlm hebû lê kar û tempoya wî ya vir destûr nedida vê yekê. Gava çû Ewropayê zêdetir li ser vê yekê sekinî. Herî zêde ez li ber vê projeyê dikevim. Projeyeke tam li gorî vê pêvajoyê bû. Çîrok û senaryo amade bû. Prototîpên kesên ku wê tê de bilîzîn pir hindik di serê xwe de diyar kiribû. Ji bo vê yekê çû herêma Baskê, li wir nerî û cih diyar kir. Wê li herêma Baskê bikişanda. Di vî warî de ez dikarim çi bikim, ez nizanim. Ji ber ku li wir kêmasiyeke mezin heye. Li wir Ahmet Kaya nîn e, çavên ku pê lê nihêriye nîn in. Ez nizanim ezê çi bikim, û ya herî girîng jî Ahmet Kaya bi xwe nîn e. Wî wê hem derhênerî bikira, hem jî bilîsta. Niha ev proje di valahiyê de ye.

-Ahmet Kaya helbest jî dinivîsandin. Heta niha helbestên ku wî nivîsandine û nehatine weşandin an xwendin hene gelo?

Bila helbestvan lê negirin, ne helbest, helbestên ceribandî hene. Ji ber ku ew li gora wî hê neqediya bûn. Hin helbestên wî yên ceribandinê hene. Hin ceribandinên gotinên stranan jî hene ku nîvco mane. Heger ev di nava demê de bêne berhevkirin û weşandin ez naxwazim wekî, 'Helbestên Ahmet Kaya' lê bê nêrîn. Ew jî dilnizm bû. Wî jî wê tiştekî wiha nexwasta. Lê dibe ku ev ceribandin di nava demê de bêne berhevkirin û wekî têkiliyeke germ ji bo gel bêne pêşkêşkirin.

hevidarzana@hotmail.com