104. salvegera rojnameya KURIDSTAN pîroz be!

Medya KURDî

Partiyên kurdan

Saziyên

çandî

Malperên

Kesan

Nûçeyên

Rojane

Medya

Tirkî

Medya Farisî

Medya

Erebî

HOMEROSÊ SEDSALÊ: KARAPETÊ XAÇO   BERKEN BEREH

Kapîtalîzma nevneteweyî di sedsala me de dirûv û teşeya xwe guhertiye û gihiştiye asta xwe ya herî bilind û hov. Ev hovîtî gihaye radeyeke wisa ku dike mirov ji xwe û ji mirovahiyê dûr bikeve û bibe dijminê mirovahiyê. Ji bo ku mirov bikaribe xwe li hember vê hovîtiya kapîtalîzmê biparêze, divê mirov xwe bispêre dengbêjan. Xwe bi kilam û stranên wan ku bi haveyna mirovahî û evînê hatine afirandin bipêçe.

Heger hûn bixwazin bê ka ev kilam û stran li ser jiyana civak, netewe û şexsiyetê bandoreke çawa erênî pêk tînin, divê hûn berê xwe bidine erdnîgariya Mezopotamyayê ku ji sedsalan û virde ye bûye qada êş, jan, kul, berxwedêrî û evînên bêhempa. Em dibînin ku gotin li ser vê erdnîgariyê bûye hingiv, şekir û hêza herî bibandor û rê li ber her cure hovîtî û pişavtinê girtiye. Dîsa em dibînin ku her peyveke kilam û stranekê bûye tovê mirovahî, şaristanî û serkeftinê. Her peyv; karesat, têkçûn û serkeftinên li vê erdnîgariyê qewimîne wisa xweşik û aniye zimên ku mirov dibêje roj û jiyan kakil û şewqa xwe jê girtiye û bûye çavkaniya ronîdariyê. Beramberî vê jî yek car bi tenê hespê gelên berxwedêr ne kuliye, tim bi çargavî meşiyaye. Sedema vê jî aramî, hostatî û afrîneriya dengbêjan e. Lewre dengbêj ne tenê êş, kul, karesat û janên gelekî; di heman demê de dîrokekî jî dinivîsin. Lewre ew bi her peyveke xwe, bi aramiya pêxemberekî diramin, difikirin û diafirînin. Nemaze ew zimanê ku pê stranan diafirînin hatibe qedexekirin, wê gavê werin rol û giringiya vê yekê jî hûn bifikirin. Pirtûka nû ya Rojnameger Salihê Kevirbirî ya bi navê “Bîr Çigligin Yûzyili: Karapetê Xaço (Qêrîna Sedsalekî: Karapetê Xaço)” ku çendek berê ji nav ‘Weşanên Sî’ ronkahiyê dît, ji bo van gotinên me mînaka herî berbiçav e.

Helbet ev dengbêjên hêja ne tenê di şevbihêrkan de ji civat û caqiyan re demên xweş dane afirandin; di heman demê de ev camêrên hanê bi kilam û stranên xwe xwestine civat û mirovahiyê li hember zilm û zordariyê hişyar bikin, rakin ser piyan û hest û dilînên bi nirx bi laş û gewde bikin. Bi saya serê wan dengbêjan zimanek ji mirinê nizgar bûye û dabûnêrît û kelepora neteweyekê ji qirqirinê parastine. Dengbêjan ev yek bi şarezayî û hostatî bi cih anine.

Bêguman Karapetê Xaço yek ji van dengbêjên pîroz, berxwedêr, afirîner û xwedî dengê taybet e. Di 102 saliya xwe de jî bi rik û coş, hê jî berdevkê neteweya me ye. Apê Karapet di heman demê de bûyê dengê hemî gelên rojhilata navîn û bûye sembola sedsala 20-21’an a gelên bindest jî. Wî, qîrkirin, şer, karesat û evînên erdnîgarekê li ser bêndera aştiyê bi hêviyeke bêhempa meyandiye û gihandiye îro. Mîna xaka xwe ya bi êş û jan, jiyaneke xizan û bikûl jiyaye. Ji ber wê ye di stran û kilamên wî de mêrxasî û hogirî neqşa herî berbiçav e.

Hozanê kurd Ciwan Haco ji bo wî wiha dibêje: “Karapêt, flemenko tîne bîra min. Lê tiştek kêm e. Ritm û gîtar tuneye. Karapêt hema bêje bê enstrûman dibêje. Ew tam dengbêjek e. Ji bo min ew îdol e….”

Romanûsê kurd Mehmed Uzun jî ji bo wî wisa dibêje: “Ev mirovê ku dewlekmendiya wî bi tenê peyv in, xwezî bizanibûya ku zimanek, çandek û erdnîgarek çiqas deyndarê wî ye! Xwezî Bizanibe ku em çiqas dayndarê wî ne! Bizanibe Homerosê dinyayê ye ku niha jî dijî...”

Ji pirtûka Salihê Kevirbirî em pê dihesin û hîn dibin ku dengbêjî saziyek e û xwediyê taybetiyên xweser in. Dengbêj dema dest bi kilam û stranan dikin destê xwe dibin ber guhên xwe. Em hîn dibin ku destên wan ji wan re peywira monîtorê pêk tînin. Dîsa em hîn dibin ku yek ji taybetiyên dengbêjan jî taybetiya ‘Sewta Serî’ye. Kesên ku bi vê sewtê distrên hem dengê xwe yê xweş diparêzin, hem jî kilam û stranên xwe jibîr nakin. Di kurdî de “xulxulandin” girîng e. Karapêtê Xaço xwediyê van taybetmendiyan e. Ji ber wê ye Karapêtê Xaço di 102 saliya xwe de jî wekî dema pêncî saliya xwe stran û kilamên xwe bi dengeke bi bandor û nazenînî dibêje. Dîsa em ji pirtûkê hîn dibin ku her kesê ku dengê wî xweş be nikare bibe dengbêj. Dengbêj dibin du bir. Yek; kesên mîna Evdalê Zeynikê, Karapetê Xaço ku bûne ekol; yên din jî ew in ku bi dengê xwe yê xweş didin pey şopa wan û şagirtî ji wan re dikin”

Di pirtûkê de ligel çîroka jiyana Karapêtê Xaço ya trajîk, beşin ji dîroka stranbêjiya kurdan jî hatiye vegotin. Ev jiyan di heman demê de dîroka kurdan a fermalûbûn û bi êş jî radixe ber çavan. Bi vê berhema hêja ya Kevirbirî em hîn dibin ku Karapetê Xaço yê ermen, çand û kelepûra me ya ber mirinê bi dilgermî û dilsozî parastiye û gihandiye neviyên Evdalê Zeynikê û Feqiyê Teyran. Ew tovên ku îro tovê neteweyeke hemdem diçînin!

Pênûs xweş Salihê Kevirbirî, destê te ter bin…!

Tu her bijî Mamê Karapêt!... Deng li dinê be!...

VEGERE