Herçend ku heval û hogirên Fêrîkê Ûsiv yên şîrhelal hêjayan: Wezîrê Eşo, Eskerê Boyîk, Çergezê Reş û zindebîr Şakiroyê Miho û yên mayîn li bara berhem û jîyan û xû û xideyên Fêrîkê Ûsiv da bi hûrgilî nivîsîne û li wê barê da  tiştek ji dîtir nivîskar û vekoleran ra nehîştine, û çendîn gota li ser wî û berhemên wî nivîsîne, lê  muxabin dîsan jî wisan ku pêdivî be, me Kurdan Fêrîkê Ûsiv baş nas nekirîye. Fêrîkê Ûsiv herçend ku li nava kurdên Elegezê bi taybetî û li nava kurdên Sovêtistana berê da bi giştî,  hozanekî naskirî û hezkirî bûye, lê rewşa welatê me yê dagîrbûyî û  bindestîya gel, bûne hegra wê hindê, ku ew helbestvanê hêja û bîrhingêv û xeberxweş  û durrnas li pişt perdeya sînoran da dûr ji agahîya pişka zore gelê xwe li tarîtî, xerîbî û bêdengîyê da bimîne. Lê di gel wê hindê dîsan jî gava ku mirov helbestên wî dixûne û wan durr û gewherên nayab bi çav dibîne, mirov mat û zendegirtî dimîne, û ji xwe dipirse;  gelo çima evî helbestvanî li cîhanê da deng venedaye. Dibe ku ji bilî bindestîya gel û dagîrbûna welatê  wî  hindek ho û hegerên dî yên vê bêdengîyê jî hebin. 

Bi dîtina min yek ji hegerên sereke ku nehîştîye Fêrîk hindî zanîn û karîna xwe, hindî pileya helbestên xwe  bête nasîn û nasandinê,  ew bûye, ku Fêrîk hozanekî rastbêj û durustgo bûye. Ew mirovekî devdoşab, zimanlûs û misder nebûye. Ew ne xoşxwanê hêza serdest û desthelt bûye. Bi gotina wî bixwe ewî durra helbestên xwe wekî hesîyan navîtîye ber seyên dir, lema ew wisan nenaskirî û bêdeng maye:

Mêrxasîya te heqîyê

Ku te şiêra xwe durr

Nekir hestûyê destpîyê

Kelbêd xayîn û dirr

 Fêrîk li vê helbestê da nîşan dide ku mêranîya helbestvan ewe ku helbesta xwe ya wekî durr û gewheran, neke hestîyên li nav des û pîyên seyên dirr û har da. Mebesta wî ji seyên dirr û har, hêza serdest û zorbêj û zordaran e. Tenê ev benda helbesta wî têra wê hindê heye, ku desthilatdar ewî li bêdengî û nenasînê da ragre û li nav sînorên xwe da qelebend bike û sansorê dane ser. Lê tav herdem li pişt ewran da namîne. Rojekê bê ku tava wêjeyê,  ewrên reş û tarî yên sansorê biçirrîne û tîrêjên xwe pêşkêşî mirovanîyê bike.

Ezê li vê gotarê da têbikoşim ku bi berçavka toreyî li çend helbestên Fêrîkê Ûsiv mêze kim û wana angorî zanîn û karîn û pêşîyana xwe hilsengînim û binirxînim.  Ez dibêjim ezê li çend helbestên wî mêze bikim, lewra ku şiroveya hemû berhem û şûnewarên wî karê mirovekî tenê nîne û pêdivî bi civatek ji lêvekol, wêjenas, zimanzan, torevan, peyvnas, rewannas, civaknas û bi kurtî durnasên mirovanîyê yên pispor heye, da ku bi mehan li ser berhemên wî bixebitin û wan durr û gewherên bîr û hizrên hozanê me yî gorrbihîşt, hozanê xerîbîyê, durra li dest nezanan ji xwendevanên kurdî ra şirove bikin. Ez li ser wê bawerême; her kesê ku bixwaze li gel zarave, tore, urf, edet, rê û rism, rabûn û rûniştin û jîyana kurdên me yên Sovyêtistana berê nasîyar bibe, debê ku berhem û şûnewarên Fêrîkê Ûsiv bixûne û bi rêka wan Kurdên me yên Qafqaziyayê bi başî binase. Lew ra ku Fêrîk li ser gelek tiştan nivîsîye. Ew siwarê qelema xwe ya serkêş lê rewanro û aza  bûye û li hemû waran gerîyaye û ji her kanîyek ji kanîyên wan waran mistek ava helal û zelal vexwarîye û serî li hemû qunc û kuj û rexên deb û resm û urf û edetên gel daye û bi tûrkê dagirtî li kaxezê zivirrîye. Fêrîk li ser evînê, li ser şîn û girînê, li ser reşgirêdanê, li ser jinê, li ser şivanî, bexvanî, rêncberî, gundîtî, koçertî û kurdîtîyê û bi giştî li ser hemû kar û barên jîna rojane ya kurdewarî, helbestên balkêş nivîsîye. Bêhna gundîtî, koçertî û kurdîtîyê ji tek tekê helbestên wî tê. Mirov bi xwendina helbestên wî ra agadar dibe, ku du tişt li jîyana wî da pirr giringin; evîn û nivîsîn. Lê ew berê evîndare, paşê hozan û nivîskar. Ew vêzarê bajar û sûkan,  evîndarê siruşt û keç û bûkan , bengîyê çil û çîyan, sewdaserê deşt û banîyan, tîhnîyê avêd  kanîyan hijmekarê  gelî û geboz û zozan û berkozên welatê  xwe ye.

Eger mamosta Hêmin Mukuriyanî bêje:

„Aşiqî çavî kejal û gerdenî pirrxal nîm

Aşiqî kêv û telan û benden û berdim emin“

Lê  Fêrîkê Ûsiv hen evîndarê çavbelke û bisk xelekane, hem jî evîndarê çil û çîya û gedûk û mêrg û çîmenên kesk û şîn û çîyayên serkevere welatê xwe ye. Ez li vê barê da nimûneyan nahînim. Dîwanên helbestên wî gowayên vê gotinê ne.

Fêrîk  li evîna xwe da rastbêj û durustkare. Ne xwe dixapîne û ne hevalê xwe dilêpîne.  Ew li evînê da bêbak û  bêperwa ye û  ji kesî natirdse û ji kewneşopan napirse û evîndarîya xwe bi aşkeretî radigehîne û heylo naziktirîn sir û razên xwe yên taybetî û kesinîyê jî ji xwendevanên helbestên xwe ra servedike. Eve pileya here bilinde çalakî û bêbakîyê ye. Fêrîkê Ûsiv hozanekî netirs û bêbak û bêperwa û xeberxoş û zarşirîn û qisezan e. Ew hind serbeste, her çî ya ku dilê wî dixwaze dibêje. Ew derewan ne li dilê xwe, ne jî li xwendevanên helbestên xwe dike. Ew li rastbêjîyê da talaşa xwe ji felekê jî nagre. Ew li çi dem û cîyan da xwe sansor nake. Fêrîk baş zanîye, ku xwesansorî belayek mezin e ji helbestvan û nivîskaran ra. Lewra eger nivîskar, yan hozanek li ber ho û hegerên civakî, ramiyarî, dînî, yan her hegerek dî xwe sansor bike, êdî nikare ya dilê xwe bêje. Êdî nikare bi dilê xwe ra bi rastî û durustî bijî. Xwesansorî mezintirîn aşîte ku li ser hest û nestên hozan û nivîskaran da tê, lê xweşbextane ew aşîta reş li ser Fêrîk da hehatîye.

Helbestên wî hemû jî xweşik û nazik û rindik û ruhsivk in. Ji bilî bedewî, xweşikî û rewanî û şêweya taybete raçinîna van helbestan, hebûna bi sedan peyvên kurmancî yên resen, bi sedan peyvên ku li hîç ferhengek kurdî da nehatine berev kirinê jî, serratîyeke dî didin helbestên Fêrîk. Yek ji erkên sereke yên nivîskar û hozanan parastina peyvên resen û afirandina peyv û hevbend û biwêjên nû li gorekî rêziman û rîşalnasîya zimanî ye. Fêrîk li vî warî da jî gavên pirr bilind havîtine:

Pîgar, nîvekar, zevzevk, xûnkelk, talaş, pejal, xêv, xiringêle, genefis, dilhavêj, dinêdûr, rûrij… û bi dehan peyvên dî.

Eger mirov bi pîvaneye helbestnasîyê li helbestên wî mêze bike, mirov dibîne ku pişka zor ji helbestên wî li bara qalib, wate form û wêneya helbestê da mesnewî, çarpare* û hindek jî bi şêweya serbest hatine vehûnanê. Li çarpare û mesnewîyan da ew pirr caran kêş û paşbendan raçav dike û diparêze, lê hindek caran serbestîyê dide wan û wana bêy kêş û paşbend raberî xwendevanan dike.  Paşbend wate qafîyeyên helbestên wî hemû jî  xomalîne û diwekin paşbend û hevhanîna istiran û kilamên kurdî.

Fêrîkê Ûsiv helqe û pira nîveka helbestvanên kilasîk û yên nûjen e. Helbestên  wî bi qalib û wêneyên xwe yên rûveyî bi tewna xwe va kilasîk, lê li hûnan û badan, rîstin û vehîstin, raçinîn û daçinîn,  rahîştin û dahîştin, û  lêkirin û nexş û nîgar û nitirandinê da, li  ziman û wênesazî û cuwankarîyên toreyî da nû ne.

Min bihîstîye ku dengê wî pirr bi şewat bûye, lê ez nizanim gelo Fêrîk wênekêş jî bûye, yan na. Lê ew li wênesazîyên toreyî da bi rastî wênekêşekî qerrah û kara û şîya ye. Ew li helbestên xwe da wisan pesna suruştê dide, wisan rewşa suruştê dinitirîne û şirove dike, mirov dibêje qey, hema rastî mirov helbestekê naxûne, belkû tabloyek wênekêşkirî mêze dike û bi çav dibîne. Lê hindek caran Fêrîk ji wê jî zêdetir diçe û tablo na, lê fîlmekê raberî xwendevanên helbestên xwe dike. Ev çêşîtên helbestên wî bi rastî jî zindîne. Mirov xwe di nav wan da dibîne. Me hemûyê gelek caran qulibîna tavê dîtîye, lê qulibîna tavê li derîçe ya çavên Fêrîkê Ûsiv da bi currekî dî ye. Ew ewê bi currekîdî dibîne.  Kerem kin evê helbesta Fêrîk mêze bikin:

Esrê mînanî dayîka dergûş

Şemsê nûr daye milê xwe diçe

Tevna kerasîyê hêşîne hermûş

Sînorê çîyêva berjêr radiçe

     ***

Ba difîtîne qaydekî yekhang

Nêktara gula dalêse nevsek

Tîrinca royê kirîye dolîdank

Xwe tê da dikilê çivîka zevzevk

Em li van herdu bendên helbesta Fêrîk da çendîn tabloyên zindî  dibînin.  Ewî pêş da danê berîêvarê wekandîye dayîkekê û tav jî wekandîye zarokek xweşik û nûranî ku „esrê“ ew daye milê xwe û diçe.

Peyva herî balkêş li vê wênesazî yê da, peyva çûyîn e. Li vê peyvê da  hejîyan û livîyan û canpêdanek heye û mirov bi çûyîna wê dayîkê ra bi çûyîna dem û gavan û danê rojê agadar dibe. Evê çûyînê kesayetîpêdan a (personification) helbestê tekûz kirîye.

Ji bilî wê hindê peyva „Şems“, pîrozîyên dînê Êzdîtîyê jî tîne hişê mirov û mirov agadar dibe, ku Hozan xudanê bîr û bawerîyek taybet e.

Li dû çûyîna esrê wate berîêvarê, û berebere avabûna rojê ra sî dadigerre û ew sî pêş da li bintar û qontarên çîyan ra dest pê dibe û hindî ku tav ber bi ava diçe, ew sî jî berebere dirêjtir dibe û berjêr tê. Lê Fêrîk nabêje sî ber bi jêr dirêj bû. Ew wê berjêrbûna sîyê ra dibêje berjêr radiçe û bi peyva raçinînê raçandina tewna wê mafûra hermûş tekûz dike.

Bi gotinek dî hozanê me, ewê sî û kerasîya berî êvarê diwekîne tewnek armûşê şîn, ku ew tewn ji sînorê çîya berebere ber bi jêr tê raçandinê.

Li benda duyem da, ewî givîna bayê wekandîye fîtîna mirovekî demsaz û bêxem ku bi yek ahengê istiranekê dibêje, yan awazekî difîtîne û bi nefsekî û dilbijokî şîre û eşqera gulan dialêse.

Li dû ra ew tîrêja tavê diwekîne hêzûnk û dolîdankekê û firrîna cûcikekê ku bi çîveçîv li ber tîrêjên tavê sermestane li hewa ba dibe jî, diwekêne wê hindê ku çivîk xwe li  hêlikana tîrêjên tavê da dikilê.

Ew li helbesta payîza dereng da weha can dide bistî û çopên gul û kerengan yên behî û  hişkbûyî:

Heyamek heye, payîza dereng

Beta vedibin kulîlk û kereng

Dewsê çend çopê gewre qudûmsist

Guhê hevdu da dikin pistepist

***

Nizam derheqa bayê harî dîn,

Wekî talan kir rewşa wan rengîn

Yanê derheqa wê mija nêzîk,

wekî serê çîyê lev dibe gizîk

li vê helbestê da çawa ku min li jorê nivîsî, hozan ruh û can dide bistî û çopên gul û kerengan yên hişk û hola. Ew hej û liva wan bistîyên hişk li ber bayê û dengê hejîyana wan diwekîne pistepista mirovan. Mirovên ku li tirsa zordar û serdest û dagîrkeran  nikare eşkere û bi dengê bilind biaxive, lê derdê dilê xwe dizîva û bi pistepist li guhê heval û hevderdê xwe da dibêje.

Ew givegiva bayê sar û  har diwekîne nirrîna zalimekî zordarî tajank li dest, û bistîyên reqe rût jî diwekîne bindest û tepeserên dagîrbûyî û rût û tût bê berg û bê kiras, ku reng  û berg û kirasên wan, xweşî û geşî û şênî û şayî û serbestîya wan ji layê wî dagîrkerî va hatîye talan kirinê .

Ew mija ku tê çîyê jî dagîr dike, leşkerekî dagîrkere ku li war û welatê gul û sosina hewilîye  û li ser serê çîyê bûye gizîk û li çîyê alîyaye.

Di vê helbestê da çend tiştên balkêş hene. Yek ewe ku çend kesên bêdesthelat ku rewşa wan ya rengîn hatîye talan kirnê û milk û mal û war û welatê  wan hatîye dagîrkirinê, lê li ser da jî evên zorlêbûyî li tirsa zordarên dagîrker  da nikarin dengê xwe bilind bikin û pênexoşîya xwe li dijî wan dagîrkeran ragehînin, belkû ji ber zordarî û çavsorîya dagîrkeran dizîva û bi tirs û lerz li guhên hevdu da dikin pistepist.

Bi şiroveya vê helbestê rewşa Kurdistana dagîrbûyî û kurdên bindest û bêdesthelat û tepeser, kurdên ku rewşa wan ya rengîn hatîye talankirinê û ji tirsa dagîrkeran nikarin biaxivin jî, tê ber çavê mirovî.

Ew li helbesta xwe ya bi navê Çîya banî da, hunera xwe ya wênenigarî (îmaj) û kesayetîpêdanê (personification) digehîne radeyek pir bilind. Ji wan hemû tabloyên rengareng û fîlmana ezê tenê bendekê wek nimûne bînim:

Gêdûka wek pişta devê

Xanê dikir ter û temîz

Daketibû ser neqevê

Şiverya gewr mîna werîs

Fêrîk li vê helbestê da gêdûka çîya wekandîye pişta hêştirekî û şiverêya gewr ku li neqeba çîyê ra derbas dibe jî wekandîye werîsekî ku barê hêştirê pê hatîye şidandin û li ser newqa hêştirê ra derbas dibe. Peyva neqev hem neqeva çîyê û hem jî newqa devê tîne hişê mirovî.

Gava ku mirov helbestên Fêrîk dixûne, mirov dibîne ku Fêrîk ne tenê li rêka xwendin û nasîyarîya toreya cîhanî da bûye somekarê derîyaya toreyê, belkû helbestvanî li zatê wî da, li nav gîyanê wî da pêra hatîye cîhanê û li nav hiş û hedamê wî da perrvedaye. Helbestên wî wekî ereb dibêjin; „sehl û mumteni“ in. Wate li rûva mirov we seh dike, ku sade û sakarin û mirov dikare wekî wan biafirîne, lê gava ku yek bixwaze helbestek wisan binivîse, yan yê nikribe, yan jî yê gelek zehmetîyan bikişîne.

Helbesta wî ya bi navê ser mezelê dîya min jî yek ji helbestên wî yên balkêşin. Hozan diçe ser mezarê dîya xwe û dibîne, ku gulek xweşik li ser gorinê hêşîn bûye. Bi dîtina wê gulê helbestekê dinivîse û dibêje dilê dîya min hind germ û nazik bû, ku ewî dilî du gul pêşkêşî civatê kirin, yek gula li ser gorina  wê, yek jî ez ku gula civata xweme.

Yek ji hunerên Fêrîk rewanbêjî û rewannivîsî ye. Ew wek hozanekî payebilind û pispor, bi hostatîyek tam,  lê wisan sade û sakar û rewan dinivîse, ku hem gundîyekî nexwendewar û bêsewad û hem jî akademisyenekî helbestevîn lezzetê ji helbestên wî dibin. Ew bi zimanê gundîyê xwe, bi zimanê şivan û gavan û rêncberan ji akademîsyenan ra dinivîse.

Hindek caran ew ji mijarek sade û bêwate cîhanek pirr ji felsefe û pirs û pirsîyaran diafirîne. Me hemûyê li jîyana xwe da, bi taybetî li jîyana gundîyên kurdistanê da dîtîye, ku kalemêrên gund li ber dîwaran rûdinên û ji hev ra xeber didin. Fêrîkê Ûsiv ji vê rûniştin û axiftinê helbestek weha felsefî diafirîne:

Kala ber dîwêr, serêd xweye sîs

Dane ber rema teva derengî,

Dadigerrînin  rojêd xwe ezîz

Bi şinga şinga tizbîyê rengrengî

***

Çiqas bedewî şîrinî dinya

Dixwezim bijîm hetanî hetê

Eşqê te bi istiran dişxulim dinya

Û emrê min usa ser hevdu da tê

Fêrîkê Ûsiv suruştê û bedewetîya wê baş nas dike. Ew bi dûrbînî û kûrbînîyek hozanane li hemû tiştî dinihêre û bêtune û sade li ber çi tiştî ra derbas nabe. Ew dengê ku mirovekî sade nabihê, ew dibihê, ew rengê ku mirovên asayî nabînin, ew dibîne. Dîmenek ku li ber çavên mirovekî sade, asayî ye, ji hiş û hedam û hest û mejîyê Fêrîk ra dibe mijarek toreyî ye pirr giring û bilind. 

Fêrîk hozanekî gelêrî, nîştimanperwer, mirovevîn, suruştparêz û têgiheştî ye. Herçend ku Fêrîk li Ermenistanê da jîyaye û bi fêrmî û dîwanî Ermenistan welatê wî ye, lê ew herdem hesta xerîbî û dûrwelatîyê dike. Mirov vê hesta dûrwelatîyê li tek tekî helbestên wî da dibîne. Ew hind li hesreta welatê kal û bavan da, li hesreta dîtina Kurdistanê da ye, ku nalînê wî dilê kevir û kuçikan jî diavîne. Dîtina Kurdistanê ji wî ra dibe kul û kederek mezin. Ew dizane ku ji wî ra li hev nayê ku here kurdistanê û welatê xwe dûr ji destê qilêrîne dagîrkeran û dûr ji hêza xofiroşan zîyaret bike, lê  dibêjî qey niqitîye dilê wî ku kurrê wî Zoro yê li dewsa wî da herre Kurdistanê. Lewra ew binê pîyên kurrê xwe ku dê paşê herre Kurdistanê û li axa Kurdistanê bikeve, maç dike. Eva pileya here bilinde xwezîk û hesretê ye, ku ji kûranîya dilekî birîn û evîndar derdikeve.

Fêrîk li dijî hemû sînoran e. Li dijî sînorên destkir e. sînorên ku welatê wî perçeperçeyî kirine. Sînorên ku destên çîya û zozanên welatê wî ji hev qetadine. Lê ew sînorên ku dîn, mesev, civak û kewneşopan li nav mirovan da afirandine, ji sînorên dewlet û hukûmetan xerabtir dibîne.

Fêrîk netenê suruşvan û axarparêz û welatevîne. Ne tenê haya wî ji mafê mirovan, belkî haya wî ji mafê lawir û hemû gîyanliberan heye û dijî mirovên heywanxor derdikeve. Dema ku kelokek li rex varik û mirîşkan perrên xwe yê sipî çîl li hev dide û bang dide, bangdana wî hestek hozanane û taybetî li dilê Fêrîk da diafirîne û Fêrîk weha dibêje:

Ax çi şerm e, çi eyb

Em bê xof û bê xem

Van ruhberê rindik

Dikujin û dixwen…

Li helbestek dî da, ew li dijî jinka ku tirranên xwe bi mêrê xwe dike, ku nikare pezekî serjê ke, weha dinivîse:

Jinka dawdêre

Qerfa mêr dike

Ku mêr nawêre

Pêz şerjê bike

***

Ji ku fem bike

Jinka dawdêre

Ku bi rema xwe

Mêr hema mêre.

Fêrîk ne tenê helbestvanekî dilnazik û hestiyare, ew dûrhingêv û paşerojbîn e jî. Tu dibêjî qey niqitîye dilê wî dê rojekê bînanî roja îro, çawa li Kurdistana jêrîn, çîyayên Kurdistanê dê bêy şivan û kurmanc û kerî bimîne. Ew dibêje hînga çawa pismamekî min bimre, ezê rûnêm û li ser çîyayê bê kurmanc û kerî bigirîm.:

Bigerrim ezê ser kanîya

Çîyayê bê kurmanc û kerî

Û bigrîm ser van çîya banîya

Çawa ser pismamêd mirî

Fêrîk jî bînanî Xanî pê hesîyaye ku kes qedrê qelema wî nizane û wekî Xanî dinale û lê ne bi zimanê Xanî belkû bi zimanê gundî yê welatê xwe weha dibêje:

Ax çi şerme, çi êş :

Êl û alema te,

Nagre qasî qurêş

Qedrê qelema te

Fêrîk ne tenê hozan, belkû ew wergêr û folklorzanekî qerrah e jî. Dema ku mirov wergerrên wî dixûne, heta mirov li serdêr û bindêrên nivîsaran nenêrre, mirov nizane ku ew nivîsara ji zimanekî dî hatîye wergerrandinê. Dîna xwe bidenê ka çawa ruhê kurdînîyê kirîye ber vê helbesta ney kurdî da :

Ber bera şîn hebû malek

Wir da diman pîr û kalek

Kalê berê masî digirt

Pîrê mal da teşî dirist…

Ji bilî wergrrandina toreya bîhanî, Fêrîk çendîn çîrok û efsaneyên kurdî jî vejandîye. Yek ji wan xewna Mirmih şahkarek ji toreya gelîrîye, ku Fêrkî bi hostatî bi peyvên resen û nexş û nîgarên hozanane ew nûjen kirîye. Di wê efsaneya balkêş da Fêrîk bi hostatîyek tam ew wisan vejandîye ku xwendevan xwe li nîveka du cîhanên kewin û teze da dibîne. Peyv û xemilandin û nitirandin nû ne, lê dîsan jî bêhna toreya zarkî ji wê difûrre. Ew efsane weha dest pê dibe:

Mîrmih rabû ber mirinê

Û bû terkeserî dinê

Go „Ez herrim wî welatî

Mirin tobe û lê qatî…

Herçend ku helbestên Fêrîk pir xweş û dilkeşin, lê hindek peyvên işkestî û neresen jî wekî bijarê (alaxê) xwe avîtine nav baxçê helbestên wî.  Peyvên wekî: qend û bend, li cîhê qeyd û bend da, îsaf li cîhê însaf, îsanet li cîhê însanîyet, hevsûd li cîhê hesûd, heqmaq li cîhê ehmeq û gelekên dî. Lê çawa ku min li jorê jî nivîsî, Fêrîk bi zimanê gundîyê xwe, bi zimanê şivan û gavan û rêncberên welatê xwe dinivîse. Ev peyvên ku min nimûne anîn gundîyên wî herwisan wan peyvana bi kar dibin û ew hinda ji karên Fêrîk ra qet nabin kêmasî.

Bi giştî jî çawa ku Fêrîk ji Eskerê Boyîk ra gotîye, hema rastî jî ewî baxçeyekî wisan rengareng çandîye, ku çi şexte û ba û bagerên rojgarê nikarin gul û sosin û nêrgiz û beybûnên wî baxçeyî biçilmisînin. Ta kurdek tenê jî li ser rûyê vê cîhanê hebe, Fêrîk jî dê her hebe.

Perwîz Cîhanî 

16.09.09 demjimêr 00.35 Bajarê Zürich ê

-----------------------------------------------------------------

 

 

 

 

 

 

 

 

* Çarpare curek ji helbestane ku ji çar nîvmalkan pêk tê. Ew li rûva wekî çarîneyanin, lê li bara kêş û paşbendê da wekî çarîneyan nîne. Ji bilî wê hindê ku kêşa çarîneyan û ya çarpareyan ne wekî hevin, paşbendên wan jî bînanî hev nînin. Li çarîneyan da nîvmalkên yek, du, û çar debê bêgotin li hev bên û nîvmalka sêyem da hozan serbeste, ku ewê jî li hersê nîvmalkê dî li hev bîne, yan na. Lê li çarpareyan da nîvmalkên yekem û sêyem li hev tên û nîvmalkên duyem û çarem jî debê li hev werin.

Çarîne = 1, 2, 4 li hev tên, 3 serbeste.

Çarpare =  1, 3 li hev tên, 2 û 4 jî li hev.